Radar Nedir? Nasıl Çalışır ve Hangi Alanlarda Kullanılır?

Radar nedir sorusu, bu terimi gündelik yaşantımızda sıklıkla duymaya başlamamızla beraber zihnimizi kurcalayan konulardan birisi haline geldi. Yalnızca askeri alanda değil, sivil hayatta da hava durumu tespiti veya trafik kontrolü gibi amaçlarla kullanılan bir cihaz olarak karşımıza çıkan radar, gelişmekte olan teknolojinin ortaya koyduğu sistemlerden...

570 0

Radar nedir sorusu, bu terimi gündelik yaşantımızda sıklıkla duymaya başlamamızla beraber zihnimizi kurcalayan konulardan birisi haline geldi. Yalnızca askeri alanda değil, sivil hayatta da hava durumu tespiti veya trafik kontrolü gibi amaçlarla kullanılan bir cihaz olarak karşımıza çıkan radar, gelişmekte olan teknolojinin ortaya koyduğu sistemlerden bir tanesi.

Gerek modern dünyanın ihtiyaçlarını giderebilmek ve pek çok noktada hayatı kolaylaştırmak gerekse de teknolojik yarışların giderek ön plana çıktığı savaşlarda savunma sanayiine olan yatırımları artırmak amacıyla tercih edilen radar için, hayatın her alanında karşılaşmanın mümkün olduğu bir aygıt da diyebiliriz.

radar nedir-gün batımında radar resmi

Enerjiye dair haberleri ve gelişmeleri ele alan Enerjimag olarak bugünkü içeriğimizde, radar nedir, nasıl çalışır ve hangi alanlarda kullanılır gibi merak ettiğiniz soruları yanıtlıyoruz.

Radar Nedir?

hava savunma radarı görseli

Radar, ismini İngilizcedeki Radio Detection And Ranging kelimelerinin ilk harflerinden alan ve hedef algılama ve menzil belirleme olarak tanımlayabileceğimiz bir göreve sahip olan bir cihazdır. Radarı, çalışma prensibi temel olarak gönderdiği radyo dalgalarıyla ve bunların yansıyarak geri dönmesiyle hedef aracın hızını, büyüklüğünü ve uzaklığını tespit eden bir aygıt olarak tanımlamamız mümkündür.

Radar nedir sorusunu daha yalın ve gündelik bir bilgiyle açıklayacak olursak, bir dağın tepesinde veya mağarada sinyal olarak göndereceğimiz bir ses, kısa bir süre sonra yankılanarak bize dönecektir. Radar için de bu deneyimi baz alarak bir benzetme yapabiliriz. Çünkü radarların amacı, bu yansımayı kaydederek ilgili araca dair hız ve mesafe gibi detaylara rahatlıkla ulaşmaktır.

Radar cihazına benzer bir sisteme sahip olan Lidar teknolojisi ile ilgili detaylı bilgiye, Türkiye’nin teknoloji odaklı düşünce kuruluşu ThinkTech’in hazırlamış olduğu Lidar Teknolojisi ve Kullanıldığı Alanlar başlıklı raporu inceleyerek ulaşabilirsiniz.

Radar Tarihçesi

sovyet rusyada kullanılmış bir radar görseli

Radar nedir sorusunun ardından değinilmesi gereken bir diğer konu ise radarın tarihsel gelişimi ve günümüze ulaşma sürecidir.

Radar aygıtının görevini yerine getiren bir sistem olarak tarih sahnesine çıkması, bazı deneylerin ve birikimlerin neticesinde gerçekleşmiştir. 1860’lardan itibaren radarın gelişimi üzerine birçok ülkeden bilim insanının katkılarını görmek mümkündür. Bunlardan bazılarının radar teorisini kuran ve kanıtlayan İskoç fizikçi James Clerk Maxwell ve Alman fizikçi Heinrich Rudolf Hertz olduğunu söyleyebiliriz.

Radarın geliştirilmesi üzerine yapılan ilk ciddi çalışmaların ise 1930’lara rastladığı görülmektedir. II. Dünya Savaşı’nın hemen öncesi olan bu dönemde, pek çok ülke radarın çalışmalarına ağırlık vererek bu cihazın kullanımına askeri bir neden kazandırmıştır.

Daha sonra, radyo dalgaları ile uçakların yerini tespit etme amacı, radarın birçok ülke tarafından kullanılmasında itici bir güç olmuştur. II. Dünya Savaşı’nın kaderini etkileyen teknolojik gelişmelerden bir tanesi olarak nitelendirebileceğimiz radar sistemi, dengeleri değiştiren bir faktör olarak öne çıkmaktadır.

Almanlar savaşın öncesinde radarın gelişimi üzerine çalışsa da savaş sırasında bu gelişmelerin takibini ihmal ederek savaşın aleyhine dönmesine sebep olabilecek adımlardan bir tanesini atmıştır. Bu esnada ise Amerikalılar ve İngilizler radar cihazı üzerine çalışmalarına hız kazandırarak doğru denilebilecek bir hamle yapmışlardır.

Örneğin, Alman savaş uçaklarının İngiltere kıyılarına ulaşamadan radar tarafından tespit edilmesi, savaşın gidişatı açısından oldukça önemli bir kırılma noktası olmuştur.

Bu savaşın ardından Soğuk Savaş dönemine giren dünya, radar üzerine yapılan çalışmalara nispeten ara verse de kısa bir süre sonra kaldığı yerden devam etmiştir. İleri teknoloji radarların ortaya çıkması ise bu savaş sonrası döneme ve teknoloji çağına girdiğimiz yıllara tekabül etmektedir.

Radar Çalışma Prensibi

Radar nedir sorusu kadar merak edilen bir diğer mevzu ise radar aygıtının nasıl çalıştığıdır. Radar aygıtının çalışma prensibinin temelinde, sinyal gönderimi, gönderilen sinyalin karşıdaki nesneye çarpıp yansıyarak geri gelmesi ve bu yansımadan nesneye dair veri elde etme amacı yatmaktadır.

Radar cihazı, yüksek frekanslı elektromanyetik dalgalar üretir ve bu cihazda bulunan anten verilen dalgaları darbeler halinde hedefe yönlendirir. Ardından hedeften yansıyarak antene geri dönen bu dalgalar bilgisayar ekranına aktarılır ve böylelikle hedef araca dair hız, boyut ve menzil gibi gözle görülme ve tespit edilme ihtimali olmayan veriler elde edilir.

Radar Ne İçin Kullanılır?

hava durumu tahmin radarı

Radar nedir, nasıl çalışır ve ne zaman icat edilmiştir gibi pek çok konuya açıklık getirdik. Radara dair en çok merak edilen bir diğer konu ise radar sisteminin hangi alanlarda ve ne amaçlarla kullanıldığıdır. Hem sivil hem askeri alanlarda kullanıldığından yukarıda da bahsetmiş olduğumuz radar hakkındaki detaylara gelin birlikte bakalım.

Radar, günümüz teknolojisinin sağlamış olduğu imkanlar sayesinde, farklı alanlarda ortaya çıkan ve değişen ihtiyaçları karşılamak üzere, ayırıcı özelliklerle donatılmış bir şekilde tasarlanmaktadır. Radar aygıtının kullanım alanlarını, sivil, askeri ve muhtelif olarak üç bölüme ayırmak mümkündür.

Radarın Sivil Alanda Kullanımı

Sivil alanda kullanılan radar, uçak ve gemilerin dolaşımının kontrolü açısından büyük önem taşımaktadır. Uçaklarda ve gemilerde de kullanılan radar sistemi, deniz ticaretinden uçuşların iniş ve kalkışlarına kadar pek çok konuda fayda sağlamaktadır. Bu sebeple sivil amaçlı kullanımı oldukça yaygınlaşmıştır.

Ayrıca, bu başlık altında navigasyon, astronomi ve uzay teknolojisi gibi birçok alanı da radarın kullanıldığı alanlara dahil etmek mümkündür.

Radarın Askeri Alanda Kullanımı

Radarın askeri alanda kullanımı, tarihçe bölümünde de bahsettiğimiz gibi, bu sistemin strateji noktasında sağladığı kolaylıkların önemli ölçüde kabul görmesinden ileri gelmektedir.

Askeri alanda radar kullanımı, savaşların hava safhalarında savunma açısından önemli bir yere sahipken, ülke topraklarına dışarıdan gelebilecek herhangi bir tehdidin önceden algılanması, tespit edilmesi ve bu tehdidin ortadan kaldırılması için gereken önlemin alınması konusundaki rolü sebebiyle de oldukça yaygınlaşmıştır.

Füzelerin tespiti, gözetleme, sınır ve sahil güvenlik gibi pek çok noktada radarların askeri amaçlarla kullanımına rastlamak mümkündür.

Radarın Muhtelif Alanlarda Kullanımı

Muhtelif amaçlarla radar kullanımına, otoyollara hız kontrol amacıyla konumlandırılmış olan trafik radarlarını ve hava durumu bilgisi sağlamak amacıyla geliştirilmiş meteoroloji radarlarını örnek verebiliriz.

Radyo sinyali veya lazer sinyali göndererek çalışan hız kontrolü radarları, saniyeden kısa bir sürede otomobil plakasına yansıtılan ve oradan geri yansıyan dalgalar sayesinde, aracın hız sınırını geçip geçmediği verisine ulaşabilmektedir.

Radar Çeşitleri Nelerdir?

radar nedir-hava trafik kontrol radarı

İçeriğimizin bu bölümünde ise radar nedir, hangi alanlarda kullanılır sorularının ardından işlevlerine ve tarama modellerine göre sınıflandırarak radar çeşitlerini açıklıyoruz.

İşlevlerine Göre Radarlar

Birincil Radar: Birincil radarlar, hedef nesneye yüksek frekanslarda sinyaller gönderir. Bu sinyallerin geri yansıması aracılığıyla hedefin yükseklik ve menzil gibi bilgileri elde edilir.

İkincil Radar: İkincil radarlarda, birincil olandan farklı olarak hedef aracın kimlik tespiti yapılabilir. Yani düşman kuvvetlerine ait olup olmadığı bilgisine ulaşılabilir.

Darbeli Radar: Darbeli radar sisteminde, hedefe güçlü ve yüksek frekansta bir darbe gönderildikten sonra, ikinci bir sinyal gönderilmeden beklenir. Darbeler arasındaki bu beklemeler, darbenin frekansını ve radarın menzilini belirleyen unsurlardır.

Sürekli Dalga Radarı: Sürekli dalga radarı, darbeli radarın aksine, frekansın sürekli bir şekilde iletilmesi için tasarlanmıştır. Geri dönen yansıma sinyali ise kalıcı ve sürekli olarak kaydeder. Bu radar sisteminde sinyal gönderici ve sinyal alıcı antenler farklı noktalara konumlandırılır. Daha çok askeri alanda kullanılan bir radar sistemidir.

Tarama Modellerine Göre Radarlar

Konik Tarama Radarı: Konik tarama radarında, aygıt sabit bir açıda belirli bir noktayı hedef alarak sürekli bir sinyal gönderir. Bu radar sisteminde anten diyagramı eksen etrafında bir dönüş gerçekleştirir. Radarın taramaları da anten ekseni ile hedefin birbirine olan konumuna göre değişir ve belirlenir.

Tarama Esnasında İzleme Radarı: Bu radar sistemi, genel olarak askeri amaçlarla kullanılmaktadır. Adından da görebileceğimiz üzere daimî olarak hedefini takip eden, izleyen ve ona dair veriler kaydeden bir radar türüdür. Hedefin mevcut ve bir sonraki tahmini konumunu hassasiyetle belirleyebilmektedir.

Elektronik Tarama Radarı: Elektronik tarama radarı, yatay açıda dönerek tarama yapan ve klasik radarlardan farklı bir anten yapısı kullanan bir sistemdir. Bu antende zaman ölçümü için sayısal biçimlendirme tekniğinden yararlanılmaktadır.

Radar nedir, nasıl çalışır ve çeşitleri nelerdir gibi birçok sorunun yanıtlarına sizler için ışık tuttuk. Teknolojik gelişmeleri yakından takip etmek ve ayrıca enerji alanındaki yeniliklerden kısa bir sürede haberdar olmak için bizleri takip edin.

In this article

Join the Conversation