Yapay Uydu Nedir ve Ne İçin Kullanılır?

Yapay uydu nedir sorusu 20. Yüzyılın ortalarından beri gündemde olan bir konu. Bu soruyu cevaplayacağız ancak öncesinde, gelişen teknolojinin doğadan nasıl esinlendiğinin altını çizmekte fayda var. Bu bağlamda, Güneş sistemimizdeki gezegenlerin yörüngesinde tam 171 doğal uydu bulunduğunu biliyor muydunuz? Örneğin, Satürn’ün yörüngesinde dönen 83 uydusu...

305 0

Yapay uydu nedir sorusu 20. Yüzyılın ortalarından beri gündemde olan bir konu. Bu soruyu cevaplayacağız ancak öncesinde, gelişen teknolojinin doğadan nasıl esinlendiğinin altını çizmekte fayda var. Bu bağlamda, Güneş sistemimizdeki gezegenlerin yörüngesinde tam 171 doğal uydu bulunduğunu biliyor muydunuz?

Örneğin, Satürn’ün yörüngesinde dönen 83 uydusu var ancak bunların yalnızca 53’ü doğrulanmış ve isimlendirilmiştir. Gezegenlerin yörüngesinde tur atan bu doğal uydular, yapay uydu yaratmada insanoğluna ilham kaynağı olmuştur. Genellikle yarı bağımsız, bilgisayar kontrollü sistemler olan yapay uydular, fırlatıldığı ülkelerce belirli bir amaca hizmet etmeleri için tasarlanmışlardır.

yapay uydu nedir konseptli görsel

Enerji haberleri ve gündemlerini ele alan Enerjimag olarak, bu içeriğimizde, “yapay uydu nedir ve ne için kullanılır? Yapay uydu çeşitleri nelerdir?” gibi soruların üzerinde duracağız.

Yapay Uydu Nedir?

yapay uydu görseli

Yapay uydu nedir kısaca şu şekilde açıklayabiliriz: yapay uydular, insanlar tarafından geliştirilerek, Dünya’nın veya Güneş sistemindeki başka gezegenlerin yörüngesine roketler aracılığıyla fırlatılan, yarı bağımsız, bilgisayardan kontrol edilen sistemler veya araçlardır.

Yapay uydular, dünyamızı ve diğer gezegenleri araştırmaya, iletişim kurmaya ve hatta uzak galaksileri gözlemlemeye yardımcı olurlar. Dahası, içerisinde araştırma, gözlem yapan astronot ve bilim insanlarını taşıyan yapay uydular da bulunmaktadır, örneğin; Uluslararası Uzay İstasyonu ve Space Shuttle.

İlk Yapay Uydu Hangisidir?

Sputnik ilk yapay uydu

Yapay uydu nedir? Sorusunu yanıtladığımıza göre yapay uyduların tarihi hakkında kısa bir bilgilendirme yaptıktan sonra, yapay uydu çeşitleri ve kullanım alanlarına geçeceğiz. Öncelikle şu soru ile başlayalım; uzay denince akla gelen şeyler arasında ilk sırada ne yer alıyor?

Tarih kitaplarının 20. Yüzyılın ortalarına tekabül eden kısmında, belki de karşınıza büyük harflerle çıkmış olabilecek bir terim bulunur: Uzay Yarışı. Uzay denince akla ilk gelen şeyler arasında bulunan Uzay Yarışı kavramı, uzaya gönderilen ilk uydu ile doğrudan bağlantılıdır.

Peki Uzay Yarışı nedir ve ilk yapay uydu ile ne gibi bir bağlantıya sahiptir?

 

yapay uydu nedir konseptli uzay görseli

Uzay Yarışı, 20. Yüzyılın ortalarında, ABD ve Sovyetler Birliği arasındaki Soğuk Savaş sırasında ortaya çıkmış, uzay teknolojisi alanında üstünlük kanıtlama çabası güdülen bir dizi rekabetçi teknoloji göstergesiydi.

İşin özü, II. Dünya Savaşı sonrasında ABD ve Sovyetler Birliği’nin, kapitalizm ve komünizm ideolojilerinin çarpıştığı global bir krize dönüşmüştür. Artan gerilim ve rekabet için uzay da adeta, iki ülkenin teknolojik gelişmelerini yarıştırıp sergilediği bir tiyatroya dönüşmüş, Uzay Yarışı sahnelenmiştir.

Uzay Yarışı’nın açılışını yapan ise 4 Ekim 1957 tarihinde, uzaya gönderilen ilk yapay uydu olan, Sputnik 1 ile Sovyetler Birliği olmuştur. Elbette ki bunun sonucunda, kendi uydusunu uzaya fırlatmayı hedefleyen ABD hükümeti, bu dönüm noktasının ilk olarak Sovyetler tarafından başarılması dolayısıyla afallamış ve hüsrana uğramıştır.

Sovyetler Birliği’nin uzay teknolojileri yarışındaki başarısı, bir aydan kısa bir süre sonra fırlatılan Sputnik 2 ile devam etmiştir. Sputnik 2 hakkında ilginç bir bilgi vermek gerekirse; uydunun farklı yanı, bu defa içerisinde bir canlı bulunmasıydı.

leika uzaya çıkan ilk hayvan basılı pul

Uzaya ilk çıkan hayvan olma ünvanına sahip, Laika isimli köpek, beklenenden çok daha önce, fırlatmadan henüz birkaç saat sonra, fazla ısınmadan dolayı hayatını kaybetmiştir. Yine de Laika, bilim insanlarına gelecekteki insanlı uçuşlar için önemli bilgiler sunmuştur. Amerikalılar ise ancak 1958’de kendi yapay uyduları olan Explorer 1’ı fırlatarak, Uzay Yarışı’ndaki ilk başarılarını elde etmişlerdir.

Uzay çağı beraberinde farklı stratejileri de getirmiştir. Yeni Uzay Çağı: 21. Yüzyılda Kozmik Rekabet I- Uzay Teknolojilerinin Geleceği başlıklı detaylı raporu inceleyerek bu konuda bilgi edinebilirsiniz.

Yapay Uydu Ne İçin Kullanılır?

yapay uydu görseli

Yapay uydu nedir ve ilk yapay uydu hangisidir? Sorularının cevabını artık biliyorsunuz. Peki, insanlık için bir mihenk taşı olan yapay uydular ne için kullanılır? 1960’ların bitimine doğru sonlanan Uzay Yarışı’nın ardındaki süreçlerde yapay uyduların birçok avantaj sağladığını fark eden diğer ülkeler de uzaya yapay uydu fırlatmaya başlamışlardır.

Yapay uyduların Kullanım Alanları

Dünyanın veya Güneş sistemindeki diğer gezegenlerin yörüngelerinde seyir eden yapay uydular yaygın olarak;

  • Komünikasyonun sağlanmasında,
  • Meteoroloji sistemlerinde,
  • GPS veya küresel konum belirleme sisteminde,
  • Araçları ve insanları, araştırma ve keşif yapabilmeleri için uzaya ulaştırmada kullanılır.

Uydular istihbarat alanında da kritik önem taşır. Teknoloji odaklı düşünce kuruluşu ThinkTech’in Uydu Görüntüleriyle Eylem Bazlı Öngörüsel İstihbarat başlıklı raporu sizi bu konuda aydınlatabilir.

Yapay Uydu Çeşitleri

yapay uydu nedir konsept görseli

Yapay uydu nedir, ne için kullanılır gibi soruları yanıtladık. Bunların yanı sıra bizi yakından ilgilendiren bir konu hakkında da merakları gidereceğiz; Türkiye’nin uzaya gönderdiği ilk uydu. Ancak bu konuya geçmeden önce, yapay uydu çeşitlerini kısaca açıklayarak uzay teknolojisinin önemli bir parçası olan uyduları daha iyi olarak kavramak mümkün. İşte yapay uydu çeşitleri:

Navigasyon Uyduları

GPS (Küresel Konumlandırma Sistemi), yüzeyden 20,000 km yükseklikte, dünya yörüngesinde dönen, 30’dan fazla yapay uydudan oluşur. “Navigasyon uyduları nasıl çalışır?” derseniz; navigasyon uyduları, düzenli olarak radyo sinyalleri gönderir. Örneğin, telefonunuzdaki GPS alıcısı da bu sinyalleri dinler. 4 veya daha fazla GPS uydusuna göre uzaklığı hesaplayan alıcı, nerede olduğunuzu tespit eder.

Komünikasyon Uyduları

Komünikasyon uyduları, günlük hayatı kolaylaştıran yapay uydu çeşitleri arasında bulunur. Bu uydular, telefon, televizyon veya internet gibi yayınlar için kullanılmaktadır. Örnek verecek olursak; Optus D1 uydusu, ekvatorun üzerinde sabit bir yörüngede yer alır ve tüm Avustralya ve Yeni Zelanda’ya sinyal sağlar.

Meteoroloji Uyduları

Hava durumu tahmin sistemlerinde meteoroloji uydularının önemi yadsınamaz. Bu tip yapay uydular, bulutları görüntülemede, yağış miktarını ve hava sıcaklığını ölçmede kullanılırlar. Meteoroloji uyduları, hava durumu tahminlerinin doğruluk yüzdesinin artmasında fayda sağlar.

Yeryüzü Gözlem Uyduları

Yapay uydu çeşitleri arasında bir diğeri, yeryüzü gözlem uydularıdır. Bu uydular, yeryüzünü fotoğraflamada ve görüntülemede kullanılırlar. Özellikle alçak yörünge uyduları, daha detaylı görüntüler elde etmeyi kolaylaştırmaktadır.

Astronomi Uyduları

Hubble Uzay TeleskobuThis photograph of the Hubble Space Telescope was taken by the space shuttle Atlantis’ robotic arm during Servicing Mission 4. Credits: NASA

Uydu çeşitleri bağlamında, astronomi uyduları da araştırma ve gözlem amaçlı kullanılmaktadır. Bu tip uydular, uzayı görüntülemeyi ve fotoğraflamayı mümkün kılar. Astronomi uyduları kategorisinden örnek verecek olursak; adı sıkça duyulan Hubble Uzay Teleskobu, 600 km irtifada yörüngede bulunmaktadır.

Hubble, yıldızları ve uzak galaksileri oldukça net bir şekilde fotoğraflama özelliğine sahiptir. Öyle ki NASA’nın sağladığı büyüleyici uzay görüntülerinin çoğu da Hubble imzası taşımaktadır.

Uluslararası Uzay İstasyonu

Uluslararası Uzay İstasyonu görseliThis panoramic shot of the aurora Australis also shows space shuttle Atlantis, the boom sensor system attached to the shuttle’s robotic arm, and a portion of the International Space Station’s (ISS) solar panels. Credit: NASA/STS-135 crew

Yapay uydu çeşitleri arasında sonuncusu, Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS). Saatte 28.000 km hızla, her 92 dakikada dünya yörüngesinde bir tur atan Uluslararası Uzay İstasyonu, içerisinde yaşanabilir bir uzay laboratuvarı işlevi görmektedir. Bunun yanı sıra, istasyonda bulunan bilim insanları yerçekimsiz ortamda pek çok deney gerçekleştirilebilmektedir.

Türkiye’nin Uzaya Gönderdiği İlk Uydu

Yapay uydu nedir?” konusunu tartışırken, fırlatılan uydulardan, insanlığın uzayda ilk başarıları olarak söz etmiştik. Bu başarılar sadece ABD ve Rusya ile sınırlı kalmayıp pek çok ülkeye de yayılmıştır. Uzaya gönderilen uydular arasında Türk uyduları da bulunuyor. Peki, Türkiye’nin uzaya gönderdiği ilk uydu hangisidir?

Türkiye’de tasarlanıp üretilerek Rusya’dan uzaya fırlatılan ilk yer gözlem uydumuz RASAT’tır. 17 Ağustos 2011’de fırlatılan, Türkiye’nin uzaya gönderdiği ilk uydu RASAT, dünya yörüngesini 98 dakikada turlayabilme özelliğine sahiptir. 98 kilo ağırlığındaki bu yapay uydu, barajlardaki su çekilmesi, yeni inşaat yapılaşmaları, doğal manzaralar, doğa felaketlerinin oluşturduğu zararlar gibi pek çok manzarayı ve olayı yüksek çözünürlükte görüntüleyebilmektedir.

Daha fazla teknoloji ve enerjiye dair makale için diğer içeriklerimize göz atabilirsiniz.

In this article

Join the Conversation